Gece uykudan uyanıp idrar yapma ihtiyacına tıpta “noktüri” denir.
Gece bir kez tuvalete kalkmak yetişkinlerde görülebilir ve yaş ilerledikçe gece idrara çıkma sıklığı artabilir.
Oxford Health NHS, yetişkinlerde gece bir kez idrara çıkmanın normal olabileceğini belirtmektedir.
Ancak kişinin gece tekrar tekrar uyanması, uykusunun belirgin şekilde bölünmesi veya daha önce olmayan gece idrara çıkma ihtiyacının ortaya çıkması araştırılmaya değer olabilir. Çünkü noktüri tek bir hastalık değildir ve yalnızca “fazla su içmek” veya erkeklerde “prostat” ile açıklanamaz.
Noktüri Nedir ve Nedenleri Nelerdir?
Noktüri, kişinin gece uyuduktan sonra idrar yapmak için uyanmasını ifade eder.
Burada önemli bir ayrıntı var: Bazen kişiyi uyandıran mesane değildir.
Ağrı, stres, insomnia veya başka bir uyku sorunu nedeniyle uyanan kişi, zaten uyanmışken tuvalete gidebilir.
Bu durum gerçek nedeni anlamayı zorlaştırabilir.
Noktürinin değerlendirilmesinde bu nedenle yalnızca “gecede kaç kez tuvalete gidiyorsunuz?” sorusu yeterli olmayabilir.
Herkes için geçerli kesin bir sayı vermek doğru değildir.
Yaş, uyku süresi, sıvı tüketimi, kullanılan ilaçlar ve kişinin sağlık durumu gece idrar sıklığını etkiler.
Oxford Health NHS'nin hasta bilgilendirmesine göre yetişkinlerde gece bir kez idrara çıkmak normal kabul edilebilir ve bu sayı yaşla birlikte artabilir. İleri yaşlarda gecede birden fazla kez idrara çıkma daha sık görülmektedir.
Bununla birlikte “normal” değerlendirmesinde sayı kadar kişinin yaşam kalitesi önemlidir.
Gece İdrara Çıkma Nedenleri Arasında Hangi Faktörler Bulunur?
En basit nedenlerden biri akşam saatlerinde fazla sıvı tüketmektir. Özellikle yatmaya yakın dönemde çok miktarda sıvı alınması gece üretilen idrar miktarını artırabilir.
Kafeinli ve alkollü içecekler de bazı kişilerde sorunu ağırlaştırabilir.
Ancak noktürisi olan herkesin sıvıyı aşırı kısıtlaması doğru değildir.
Günlük sıvı ihtiyacı kişiye, sağlık durumuna, kullanılan ilaçlara ve çevresel koşullara göre değişebilir.
Bazı kişilerde sorun mesanenin kapasitesinden çok gece boyunca üretilen idrar miktarıdır.
Buna “gece poliürisi” veya “noktürnal poliüri” denir.
Yaşla birlikte idrar üretiminin gece-gündüz dağılımında değişiklikler görülebilir.
Gün içinde ayak ve bacaklarda biriken sıvının kişi uzandığında dolaşıma geri dönmesi de böbreklerin gece daha fazla idrar üretmesine katkıda bulunabilir.
Hangi Sağlık Sorunları Gece İdrara Çıkmayı Artırabilir?
Sık idrara çıkma diyabetin bilinen belirtilerinden biridir.
ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü; artmış idrara çıkma, aşırı susama, açlık, bulanık görme, yorgunluk ve sık enfeksiyonları diyabette görülebilen belirtiler arasında sıralamaktadır.
Kan şekeri yüksek olduğunda idrar miktarı artabilir.
Diyabet ayrıca zaman içinde idrar yollarını kontrol eden sinirleri etkileyerek mesane sorunlarına katkıda bulunabilir.
Prostat bezinin iyi huylu büyümesi erkeklerde alt idrar yolu belirtilerinin önemli nedenlerinden biridir.
Büyüyen prostat idrar kanalına baskı yaparak mesanenin tam boşalmasını zorlaştırabilir.
Ancak gece tuvalete kalkan her erkekte neden prostat değildir.
Gece fazla idrar üretimi, diyabet, aşırı aktif mesane, uyku bozuklukları ve kullanılan bazı ilaçlar da değerlendirilmelidir.
Gece İdrara Çıkmayı Azaltmak İçin Hangi Önlemler Alınabilir?
Nedene göre yaklaşım değişir.
Bazı kişilerde akşam saatlerinde aşırı sıvı tüketiminden kaçınmak ve yatmaya yakın kafein veya alkol tüketimini azaltmak yardımcı olabilir.
Gün içinde bacaklarda şişlik oluşuyorsa bunun nedeninin değerlendirilmesi gerekir.
Bazı hastalarda bacakların gün içinde uygun şekilde yükseltilmesi gibi önlemler gece sıvı hareketini azaltmaya yardımcı olabilir; ancak belirgin veya yeni başlayan bacak şişliği tıbbi değerlendirme gerektirir.
Gece idrara çıkma yeni başladıysa, giderek sıklaşıyorsa, uykuyu ciddi biçimde bozuyorsa veya gündüz yaşamını etkiliyorsa değerlendirme uygun olur. İdrarda kan görülmesi, idrar yaparken belirgin ağrı veya yanma, idrarı yapamama, ateş, yan-sırt ağrısı gibi başka belirtilerin bulunması da altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir.
