Binlerce yolcunun güvenliğinden sorumlu pilotların çalışma koşulları, Avrupa’da gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Avrupa Kokpit Birliği (ECA) tarafından 32 ülkeden 7 bin 200 pilotun katılımıyla yapılan araştırma, uzun çalışma saatleri ve yetersiz dinlenme sürelerinin uçuş güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu gösterdi.
Araştırmaya katılan pilotların yüzde 76,8’i, son dört hafta içerisinde kokpitte en az bir kez “mikro uyku” yaşadığını bildirdi. Pilotların önemli bir bölümü ise yeterince dinlenemediğini ve yorgunluğa rağmen uçuş görevlerini yerine getirmek zorunda kaldığını ifade etti.
PİLOTLARIN YÜZDE 76,8’İ KOKPİTTE UYUYAKALDI
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, pilotların büyük bölümünün uçuş sırasında istemsiz şekilde uykuya dalması oldu. Uzmanların “mikro uyku” olarak tanımladığı durum, kişinin farkında olmadan birkaç saniyeliğine uykuya dalmasıyla ortaya çıkıyor. ABD merkezli Ulusal Uyku Vakfı’nın açıklamalarına göre bu sırada kişinin gözleri açık kalabilse de beyin çevreden gelen bilgileri kısa süreliğine işleyemiyor.
HER 10 PİLOTTAN 4’Ü YETERİNCE DİNLENEMİYOR
Araştırmaya katılan pilotların yüzde 38,8’i genellikle ya da her zaman yeterince dinlenemediğini belirtti.
Uzun uçuş görevleri, düzensiz çalışma saatleri ve uçuşlar arasında yeterli dinlenme süresinin bulunmaması, pilotların yorgunluğunu artıran başlıca etkenler arasında gösterildi. Pilotların yarısından fazlası, son üç ay içerisinde en az bir uçuşun ardından yorgunluk nedeniyle aslında o göreve çıkmaması gerektiğini düşündüğünü açıkladı.
İŞLERİNİ KAYBETME KORKUSUYLA YORGUNLUKLARINI GİZLİYORLAR
Araştırmada öne çıkan bir diğer konu ise pilotların yorgunluklarını şirket yönetimlerine bildirmekten çekinmesi oldu. Katılımcıların yalnızca yüzde 37,2’si uçuşa uygun olmadığını veya aşırı yorgun hissettiğini bildirdiğini söyledi. Pilotların yüzde 24,2’si ise yönetimin tepkisinden ya da cezalandırılmaktan korktuğu için yorgunluğunu gizleyerek uçuş görevine devam ettiğini belirtti.
Yorgunluğunu bildirmekten çekinen pilotların yüzde 47’si yönetimin olumsuz tepkisinden korktuğunu, yüzde 44’ü şirket içinde kötü bir izlenim bırakmak istemediğini, yüzde 35’i ise işverenini operasyonel açıdan zor durumda bırakmaktan kaçındığını ifade etti.
YORGUNLUK BİLDİRİM SİSTEMLERİNE GÜVEN YOK
Araştırma, hava yolu şirketlerindeki yorgunluk bildirim mekanizmalarına yönelik güvenin de oldukça düşük olduğunu ortaya koydu.
Pilotların yüzde 82’si yorgunluk bildirimini nasıl yapacağını bildiğini belirtirken, bu sistemlere gerçekten güvendiğini söyleyenlerin oranı yüzde 12’de kaldı. Bildirimlerin uçuş güvenliğini artıracak somut değişikliklere yol açtığını düşünenlerin oranı ise yalnızca yüzde 11 oldu. Katılımcıların yarısı, çalıştıkları hava yolu şirketinde yorgunluk risklerinin ya çok kötü yönetildiğini ya da hiç yönetilmediğini dile getirdi.
UÇUŞ SÜRESİNİ UZATMALARI İÇİN BASKI İDDİASI
Araştırmada, belirli koşullarda uçuş görev sürelerinin uzatılmasına imkân tanıyan “Kaptan Takdir Yetkisi” uygulaması da mercek altına alındı.
Avrupa Kokpit Birliği Yönetim Kurulu Direktörü Kaptan Coen George, bazı hava yolu şirketlerinin gecikmeleri telafi etmek amacıyla uçuş ekiplerine görev sürelerini uzatmaları yönünde baskı yaptığını söyledi. George, pilotların kariyerlerinin zarar görmesinden korkmaları halinde yorgunluklarını bildirmekten kaçındıklarını belirterek şu uyarıda bulundu:
“Pilotlar kariyerlerinin zarar görmesinden korktuğunda yorgunluk bildirilmez ve risk yeniden kokpite döner. Hava yolları ve yetkili kurumlar, pilotların cezalandırılma korkusu olmadan bildirim yapabilmesini sağlamalıdır.”
Şirketlerin bu yöndeki baskılarına karşı defalarca uyarıda bulunduklarını belirten George, uçuş güvenliğini tehlikeye atan uygulamaların durdurulması için somut adımlar atılması gerektiğini vurguladı.
AVRUPA HAVACILIK OTORİTESİNDEN AÇIKLAMA
Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) da araştırmanın sonuçlarını ciddiye aldığını duyurdu.
İKİ PİLOT AYNI ANDA UYUYAKALMIŞ, UÇAĞIN İNİŞİNİ KAÇIRMIŞTI
Pilot yorgunluğunun uçuş güvenliği açısından oluşturduğu tehlike, geçmişte yaşanan olaylarla da gündeme gelmişti. 2022 yılında Etiyopya Havayolları’na ait Boeing 737 tipi yolcu uçağında görev yapan iki pilot da uçuş sırasında uyuyakalmış, uçak planlanan iniş noktasını geçmişti.
Havacılık analisti Alex Macheras, olayın ardından pilot yorgunluğunun uluslararası hava güvenliği açısından en önemli tehditlerden biri olmaya devam ettiğini belirtmişti.
