Orta Doğu’daki savaşın tetiklediği enerji şoku, yüksek faizler ve artan borç ödemeleri gelişmekte olan ülkeleri sıkıştırıyor. Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, 30-40 ülkeyle olası kriz yardımı için görüşmeler yürütüldüğünü açıkladı. Gelişmekte olan ülkelerin dış alacaklılara 2026’da ödeyeceği tutar 400 milyar dolara ulaşıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası’nın bu haftaki yıllık toplantıları öncesinde konuşan Ajay Banga, gelişmelerin ağırlaşması durumunda sağlanabilecek finansmanın artırılabileceğini belirtti.
Dünya Bankası verilerine göre gelişmekte olan ülkelerin 2026 yılında dış alacaklılarına yapacağı toplam ödeme yaklaşık 400 milyar dolara ulaşıyor. Bu tutarın yaklaşık üçte birini faiz ödemeleri oluşturuyor. Yüksek faizler, enerji maliyetleri ve kamu bütçelerindeki daralma, ülkelerin borçlarını çevirmesini zorlaştırıyor. Reuters’ın haberine göre Dünya Bankası, savaşın Şubat ayı sonunda başlamasının ardından ülkelerin kullanımı için 25 milyar dolarlık bir “kriz finansmanı penceresi” oluşturdu. Ülkeler, daha önce onaylanan projelerdeki kaynakları yeniden düzenleyerek 35 milyar dolara kadar ek finansman olanağından da yararlanabiliyor. Banga, koşulların kötüleşmesi halinde toplam desteğin artırılabileceğini söyledi.
Reuters’ın dünkü haberine göre, Orta Doğu’daki savaşın enerji arzına etkisiyle yükselen motorin ve gübre fiyatları gelişmekte olan ülkeler üzerindeki baskıyı artırıyor. Borçlanma maliyetlerinin yüksek seyretmesi de kamu bütçelerindeki hareket alanını daraltıyor. Enerji fiyatlarındaki artış, yalnızca petrol ithalatçısı ülkeleri değil, tarımsal üretim maliyetleri yükselen ekonomileri de etkiliyor. Gübre fiyatlarının yükselmesi gıda maliyetlerini artırırken, borç ödemeleri nedeniyle daralan bütçeler hükümetlerin vatandaşlara yönelik desteklerini sürdürmesini zorlaştırıyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP) yeni yayımlanan “Toparlanacak Zaman Yok” başlıklı raporuna göre gelişmekte olan ülkeler enerji krizi, iklim kaynaklı riskler ve yükselen borçlanma maliyetlerinin aynı anda yarattığı baskıyla karşı karşıya. Raporda, yüksek fiyatların etkisini azaltmak için uygulanan acil desteklerin zayıflaması halinde 130 milyona kadar yoksul insanın daha büyük risk altına girebileceği belirtildi. The Guardian’ın haberine göre UNDP Başkanı Alexander De Croo, gelişmekte olan ülkelerin artan enerji maliyetleri, iklim şokları ve borç yükü karşısında uluslararası desteğe ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Raporda, gelişmekte olan ülkeler için borçlanma faizlerinin ortalama yüzde 9 düzeyine çıkmasının finansman koşullarını daha da zorlaştırdığı kaydedildi.
Geçen 7 Ekim’de IMF Başkanı Kristalina Georgieva da, küresel ekonominin yüksek enerji fiyatları, artan kamu borcu ve yapay zeka yatırımlarının oluşturduğu risklerle karşı karşıya olduğunu açıkladı. IMF, küresel kamu borcunun İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviyesine ulaştığını ve 2030’dan önce dünya ekonomisinin toplam üretiminin yüzde 100’ünü aşmasının beklendiğini bildirdi.
