Küresel petrol piyasasında art arda yaşanan arz sorunları benzin ve motorin fiyatları üzerinde yeni bir baskı oluşturuyor.
Rafineri marjı altı ayda üç katına çıktıABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları öncesinde, 27 Şubat'ta Akdeniz havzasında varil başına 27 dolar olan rafineri marjı, çatışmaların ardından martta 47,5 dolara yükseldi.
Eylül ayında ise 81 doları test etti. Böylece Akdeniz'deki rafineri marjı altı ayda üç katına çıktı.
Rafineri marjı, rafinerilerin ham petrolü işleyerek ürettiği benzin, motorin ve jet yakıtı gibi ürünlerin değeri ile ham petrol maliyeti arasındaki farkı gösteriyor.
Marjların hızla yükselmesi, ham petrolün yanı sıra işlenmiş petrol ürünlerinde de ciddi bir arz sıkışıklığı yaşandığına işaret ediyor.İran savaşıyla başladı, Rusya'yla büyüdüPiyasadaki ilk büyük kırılma 28 Şubat'ta başlayan İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanma ile yaşandı. Ardından Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları Rusya'nın rafinaj kapasitesini düşürürken, Moskova'nın akaryakıt ihracatına getirdiği kısıtlamalar da uluslararası piyasaya ulaşan ürün miktarını azalttı.
IEA verilerine göre küresel rafinerilerin günlük ham petrol işleme miktarı temmuzda bir önceki aya göre 1,8 milyon varil artmasına rağmen geçen yılın yaklaşık 5 milyon varil altında kaldı. Deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ürünü ticareti de yıllık bazda günlük 3,8 milyon varil geriledi.
Rusya, Orta Doğu ve Asya'nın motorin ihracatındaki günlük 1,3 milyon varillik kayıp ise küresel deniz yoluyla motorin ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geldi.
Motorinde rekor üstüne rekorArz sıkışıklığının en belirgin hissedildiği ürünlerden biri motorin oldu. Avrupa'da motorin rafineri marjı eylül başında varil başına 78,91 dolarla rekor kırdı.
ABD'de ise ilk kez 100 dolar sınırı aşıldı ve gün içi işlemlerde 108,02 dolar görüldü.
Bu tablo, ham petrol arzından farklı olarak rafinerilerin piyasaya yeterli miktarda benzin, motorin ve diğer ürünleri sunabilme kapasitesinin de fiyatlar açısından giderek daha önemli hale geldiğini gösteriyor.
Türkiye'de pompa fiyatları neden etkileniyor?
Küresel rafineri marjlarındaki yükseliş Türkiye açısından da doğrudan önem taşıyor.
Türkiye'deki benzin ve motorin fiyatlarının hesaplanmasında Akdeniz piyasasındaki petrol ürünü fiyatları referans alınıyor.
Türkiye benzin ihtiyacının neredeyse tamamını yerli rafinerilerden karşılarken motorinde dışa bağımlılık daha yüksek.
Motorin ihtiyacının yüzde 53'ü yurt içinde üretilirken yüzde 47'si ithalatla karşılanıyor. Bu nedenle özellikle Akdeniz piyasasında ürün fiyatlarının ve rafineri marjlarının yüksek kalması, Türkiye'deki pompa fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı yaratıyor.
Küresel fiyat hareketlerinin tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla 5 Mart'ta yeniden devreye alınan Eşel Mobil sistemi ise uluslararası fiyat artışlarının bir bölümünü vergiler üzerinden dengelemeyi amaçlıyor.
