Kamuda çalışan işçilerin tamamına yakını sendikalı olduğu için ücretleri toplu iş sözleşmesiyle belirleniyor. Özel sektörde sendikalaşma, otomotiv, beyaz eşya, demir çelik gibi bazı sektörler dışında yok denecek kadar az. Bu nedenle özel sektördeki işçilerin ücretleri daha çok asgari ücrete endeksli belirleniyor.
Kanuna göre, işçiye ödenen ücret asgari ücretin altında olamayacağı için asgari ücrete zam yapılmaması, işçilerin en az yüzde 35 – 40’ının ücretlerine doğrudan yansıtılıyor. Ücreti yüksek olan işçilere de asgari ücret zam oranı gözetilerek ücret artışı yapılıyor.
Asgari ücrete 2022 ve 2023 yıllarında temmuz ayında ara zam yapıldı. 2024 yılından bu yana ise temmuz ayında ara zam yapılmadı.
Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilen prime esas kazanç istatistikleri, işçilerin ortalama ücreti ile ücret zamları konusunda fikir veriyor. Özel sektörde ocak ve temmuz ayı zamları SGK istatistiklerine gecikmeli yansıyor. Bu nedenle ücret zammındaki gelişmeleri takip için mart ve ağustos ayı verilerini karşılaştırdık.
Özel sektörde bu yılın mart ayında 63.643 TL olan ortalama brüt ücretler ağustos ayında 63.735 TL oldu. Türkiye genelinde özel sektör iş yerlerindeki ortalama ücretler yılın ikinci yarısında adeta yerinde saydı.
İKİNCİ YARI ZAMMINDA EĞİTİM VE SAĞLIK SEKTÖRÜ BAŞI ÇEKTİ
Bununla birlikte 40 dolayında sektörde ücretlere temmuz ayında ara zam yapıldı. Yılın ikinci yarısında en yüksek ara zam yüzde 12,2 ile eğitim sektöründe oldu. Eğitim sektöründe ortalama brüt ücret 58.984 TL’den 65.178 TL’ye yükseldi. Suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılmasını yapan iş yerlerinde ortalama ücretler yüzde 12,1 artarken, üçüncü sırayı yüzde 10,9 ile insan sağlığı hizmetleri aldı. Bu sektörde ortalama ücret 56.658 TL’den 62.834 TL’ye yükseldi.
Söz konusu sektörleri programlama, yayıncılık, haber ajansları (%9,6), uluslararası örgüt ve temsilcilikler (%9,0), balıkçılık (%8,7), bilişim altyapısı (%7,1), finansal hizmetler (%6,7) sektörleri izledi.
Birçok sektörde ise SGK’ya bildirilen ortalama ücretler yılın ikinci yarısında düştü. Bu düşüşün en önemli sebebi, söz konusu sektörlerde yüksek ücretli işçiler işten çıkartılırken yerlerine düşük ücretli işçilerin çalıştırılması. Bir diğer sebep ise mart ayına denk gelen Ramazan Bayramında çalıştırılan işçiler için yapılan fazla çalışma ödemeleri bu aydaki ortalama ücretleri yükseltti. Mart ayına göre ağustos ayında ortalama ücretin azaldığı sektörleri zam yapmayan sektörler olarak değerlendirmek daha doğru olur.
SAĞLIK SEKTÖRÜNDE YILLIK ZAM YÜZDE 44,8
Ağustos ayı itibarıyla geçen yılın aynı ayına göre ortalama ücretler yüzde 33,7 oranında arttı. Aynı dönemde bir yıllık enflasyon yüzde 31,51 olarak gerçekleşti. Toplam 87 sektörden 49’unda son bir yıllık dönemdeki ücret zammı enflasyonun üzerinde gerçekleşti.
Ağustos ayı itibarıyla son bir yılda en yüksek ücret artışı kara taşıt araçları dışındaki diğer ulaşım araçları imalatında oldu. Toplam 92 bin kişinin çalıştığı bu sektörde ortalama ücret artışı yüzde 46,5 gerçekleşti.
Ücret zammında ikinci sırayı yüzde 44,8 ile özel sektörde 488 bin kişinin çalıştığı insan sağlığı sektörü aldı. İnsan sağlığı sektöründe ortalama ücret geçen yılın ağustos ayında 43.338 TL seviyesinde iken bu yıl 62.834 TL’ye çıktı.
Suyun toplanması ve arıtılması (%44), kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (%43,1), finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetler (%42,8), madenciliği destekleyici hizmet faaliyetleri (%42,7), bilişim altyapısı, veri işleme (%42,3), finansal hizmet faaliyetleri (%42,3), hava yolu taşımacılığı (%42,2), elektrik, gaz üretim ve dağıtımı (%41,2), bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler (%40,8) sektörlerinde ücret zamları yüzde 40’ın üzerinde gerçekleşti.
EN YÜKSEK ÜCRET REKORU HAVACILIK SEKTÖRÜNDE
Türkiye genelinde özel sektör iş yerlerinde ortalama brüt ücret ağustos ayında 63.735 TL iken, en yüksek ücret rekoru bu yıl da 213.968 TL ile hava yolu taşımacılığında oldu. Bu sektörü kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (194.653 TL), bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler (148.295 TL), sigorta, reasürans ve emeklilik fonları (134.095 TL) izledi. Toplam 19 sektörde ortalama brüt ücretler 100 bin TL’nin üzerinde bulunuyor.
