Yabancı türdeki deniz canlıları Akdeniz'deki ekosistemi yeniden şekillendirirken, balıkçılık sektörü için hem tehditler hem de yeni fırsatlar doğuruyor.
Kıbrıs Bilim, Edebiyat ve Sanat Akademisi tarafından 11 ülkeden bilim insanlarının araştırmalarına dayanarak derlenen son bir araştırmaya göre, Akdeniz'e her iki haftada bir yeni bir deniz canlısı türünün girdiği tahmin ediliyor.
Rapora göre, Akdeniz'de toplamda 1000'den fazla yabancı tür bulunuyor.
Bu sayı, Avrupa Çevre Ajansı'nın 2012-2017 döneminde yaptığı başka bir çalışmada sayılan 800'den az türe kıyasla önemli bir artış göstermektedir.İstilacı Türlerin Ekosisteme Etkisi Nedir?
Uzmanlar, Kızıldeniz ve ötesinden gelen tropikal yeni türlerin yerli türlerin yerini aldığını, besin zincirlerini yeniden şekillendirdiğini ve balıkçılığı tehdit ettiğini belirtmektedir.
Bu durum, rekor sıcak dalgalarına, orman yangınlarına ve kuraklığa neden olan iklim değişikliğinin bu yaz Avrupa'da karada yarattığı tahribatın bir başka göstergesi olarak öne çıkmaktadır.
Küresel okyanusun sadece yüzde 0,8'lik kısmını oluşturan Akdeniz'in, bazı tahminlere göre dünyanın deniz türlerinin yüzde 18'ine kadarını barındırması, bu bölgede ortaya çıkan istilacı türlerin çevrecileri endişelendirmektedir.İstilacı türlerin etkisini azaltmanın yollarını araştıran Kıbrıs merkezli Deniz ve Çevre Araştırma (MER) laboratuvarında görevli deniz bilimci Periklis Kleitou, "Özellikle 2000 yılından bu yana çok büyük çaplı değişiklikler yaşandı" şeklinde açıklamalarda bulunmaktadır.
Kleitou, "Deniz ortamında yabancı türlerin giderek çoğaldığını ve baskın hale geldiğini, ne yazık ki yerli türlerin ise azaldığını görüyoruz" ifadelerini kullanmıştır.
Ekonomik Etkiler ve Yeni ÇözümlerBilim insanlarına göre, yerli balıklar ve kabuklulara karşı doymak bilmez bir iştahı olan aslan balıklarının Akdeniz'de bilinen bir avcısı yoktur.
MER, Kıbrıs çevresinde, aslan balıklarını ve mavi yengeçleri cezbetmek, diğer türlerin ise kaçmasına izin vermek üzere tasarlanmış seçici tuzakları test etmektedir.
Yunanistan'da giderek yaygınlaşan istilacı türler deniz ekosistemlerini bozmakta ve Yunan Deniz Araştırmaları Merkezi araştırma direktörü Paraskevi Karachle'ye göre, son on yıllarda 230'dan fazla tür Yunan sularına girmiştir.
Yeni gelenler ekosistemi farklı şekillerde bozmakta ve tavşan balıkları yoğun olarak alglerle beslenerek su altında verimsiz alanlar oluşturmakta, Akdeniz'in yerli otçul balıklarıyla rekabet etmektedir.
Zehirleri insanlar için ölümcül olabilen bir etobur ve gümüş yanaklı kurbağa balığı olarak bilinen Lagocephalus türü balon balığı, diğer deniz canlılarına saldırdığından dolayı ahtapot avlarında azalma raporlarıyla ilişkilendirilmektedir.
Yeni Pazarlar ve Uyum Sağlama ÇabalarıYunan ve Kıbrıs yetkilileri, bu balon balığı türünü avlamaları için balıkçılara ödül teklif etmiştir.
MER'de görevli deniz biyoloğu Christina Kakoulli, "İstilacı türler denizlerimizi ele geçiriyor ve bu durum yerel biyoçeşitliliği ve ekonomiyi etkiliyor" demektedir.
Bilim insanları, uyum sağlamanın yollarını aramakta ve tüketicileri yeni balık türlerini yemeye alıştırmayı hedeflemektedir.
Aslan balığı, dikenleri çıkarıldıktan sonra güvenle tüketilebilir.
Avrupa Birliği tarafından finanse edilen ve köpekbalıkları ile vatozların kazara yakalanmasını azaltmanın yollarını araştırırken, istilacı türlerin avlanmasını teşvik etmeyi amaçlayan Life Prometheus projesinde MER ile birlikte çalışan şef Petros Yiangou, "Başlangıçta insanlar bu yeni türdeki balıklardan korksa da, ancak şimdi bu lezzetli deniz mahsullerinin yüksek kalitesinin farkına varıyorlar" açıklamasında bulunmaktadır.
Türkiye ve Lübnan'da oluşan yeni pazarlar balıkçılık sektöründeki yerini alırken, Atlantik mavi yengeçleri de Tunus'ta alıcı bulmaya başlamıştır.
Karachle'nin belirttiğine göre, Yunan deniz araştırmacıları, kirpi balığından elde edilen toksinleri uzaklaştırarak çiftlikte yetiştirilen levrekler için balık unu üretmenin yollarını test etmektedir.
Diğer araştırmalar ise yabancı türlerin kozmetik, gıda takviyeleri, deri ürünleri ve ağrı kesicilerde olası kullanım alanlarını incelemektedir.
Yeni gelen türler için kullanım alanları bulmak, yayılmaları ve etkileri için tek bir tetikleyici nokta bulmaktan daha kolay olabilir.
Bilim insanları, durumun sürekli ve uzun vadeli olarak izlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Denizin çok karmaşık bir ekosistem olduğunu ifade eden Kleitou, "Aynı anda etkileşim halinde olan çok sayıda karıştırıcı değişken var" şeklinde sözlerini tamamlamaktadır.
