Petrol fiyatlarındaki yükseliş Rusya’nın kasasına beklenen desteği sağlamadı. Ukrayna savaşının enerji altyapısına sıçraması, ihracat rotalarındaki aksaklıklar ve rublenin güçlenmesi, daha yüksek petrol fiyatının bütçeye yansımasını sınırladı.
Rusya’nın petrol ve doğal gazdan elde ettiği bütçe gelirleri 2026’da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17 azalarak 5,47 trilyon rubleye geriledi. Geçen yıl aynı dönemde gelir 6,61 trilyon ruble seviyesindeydi.
Petrol pahalandı, gelir yine de düştü
Rusya açısından dikkat çeken tablo, enerji fiyatlarıyla gelirler arasındaki bağın zayıflaması oldu.
Rusya’nın ana ihracat petrolü Urals’ın fiyatı son dönemde varil başına 92 doların üzerine çıktı. Normal koşullarda bu seviyeler bütçe gelirlerini güçlü biçimde desteklerken üretim ve ihracattaki kayıplar fiyat avantajının önemli bölümünü ortadan kaldırdı.
Rublenin dolar karşısında geçen yıla göre yaklaşık yüzde 9 değer kazanması da ihracattan elde edilen döviz gelirlerinin ruble cinsinden bütçeye katkısını azalttı.
Böylece Moskova açısından petrolün uluslararası fiyatı kadar satılabilen miktar ve döviz kurunun seviyesi de belirleyici hale geldi.
Üretim 17 yılın en düşük seviyesine indi
Rus petrol sektöründeki asıl baskı üretim tarafında görülüyor. Ülkenin ham petrol üretimi ocak ayında günlük yaklaşık 9,24 milyon varil seviyesindeyken ağustosta 8,72 milyon varil civarına geriledi. Bu seviye son 17 yılın en düşük üretim düzeyine işaret ediyor.
Düşüşte Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik insansız hava aracı saldırılarının ardından rafineri ve petrol tesislerinde yaşanan hasarlar önemli rol oynuyor.
Rusya resmi petrol üretim rakamlarını artık düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmıyor. Rosstat, petrol üretim bilgilerinin hükümet kararı doğrultusunda yayımlanmadığını belirtiyor.
Karadeniz hattındaki saldırılar ihracatı da vurdu
Sorun yalnızca petrolün çıkarılmasıyla sınırlı değil. Rusya’nın Karadeniz’deki en önemli enerji ve yükleme merkezlerinden Novorossiysk çevresinde artan saldırılar ve güvenlik önlemleri, petrol sevkiyatlarında da kesintilere yol açıyor.
Liman operasyonlarının zaman zaman aksaması, tanker trafiğini ve yükleme programlarını bozarken Rus petrolünün uluslararası pazarlara ulaşmasını daha pahalı ve daha yavaş hale getiriyor.
Karadeniz’de ticari gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırıların artması, bölgedeki sigorta ve taşıma maliyetleri üzerindeki baskıyı da büyütüyor.
Güçlü ruble bu kez Moskova’nın aleyhine çalışıyor
Rus ekonomisi açısından alışılmadık başka bir baskı ise rublenin değer kazanmasından geliyor. Enerji ihracatı büyük ölçüde dolar ve diğer yabancı para birimleri üzerinden yapılırken federal bütçenin harcamaları rubleyle gerçekleştiriliyor.
Bu nedenle rublenin güçlenmesi aynı miktardaki döviz gelirinin bütçeye çevrildiğinde daha az ruble yaratmasına neden oluyor.
Rusya’nın petrol fiyatlarındaki yükselişten beklediği bütçe desteğini alamamasında üretim kaybıyla birlikte bu kur etkisi de öne çıkıyor.
Bütçe açığı büyüyor
Enerji gelirlerindeki gerileme Moskova’nın bütçe dengesi açısından kritik önem taşıyor.
Petrol ve doğal gaz sektörü Rusya’nın vergi gelirlerinin yaklaşık beşte birini sağlıyor. Bu nedenle enerji gelirlerindeki düşüş, savaş harcamalarının yüksek kaldığı bir dönemde maliye politikasının hareket alanını daraltıyor.
Rusya’nın bütçe açığının bu yıl gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 3’üne ulaşması bekleniyor. Bu oran yılın başındaki planlamanın yaklaşık iki katına işaret ediyor.
Petrol fiyatları yüksek kalmaya devam etse bile üretim ve ihracat hacmi toparlanmadığı sürece Moskova’nın enerji gelirlerinde hızlı bir iyileşme sağlanması zorlaşabilir.
