Robotik cerrahi, çok sayıda branşta giderek daha fazla kullanılırken teknolojiyle birlikte yapay zekâ, navigasyon sistemleri, teletıp uygulamaları ekleniyor. Ameliyat robotları, vücuttaki doğal boşluklara sokulan tek bir portla ameliyata olanak verecek noktaya kadar ulaştı. Sırada uzaktan ameliyatlar var.
Dünya üzerinde bugüne dek 20 milyondan fazla robotik cerrahi yapıldı. Ameliyat robotunu ilk üreten ABD oldu. Bugün Çin, Hindistan, Japonya, Avrupa ülkeleri de bu sistemleri üretiyor.
Robotik cerrahi ameliyatları Türkiye’de 2004’te başladı. Bugün yaklaşık 50 ameliyat robotu ameliyathanelerdeki yerini aldı.
Koç Üniversitesi Hastanesi’nin ev sahipliğinde düzenlenen Robotik Cerrahi İşbirliği (RSC 2026) İstanbul Zirvesi’nde bu alandaki deneyimler paylaşıldı. İki gün süren zirveye farklı branşlardan cerrahi uzmanları katıldı.
Ameliyat robotu bir cerrahi sistem. Sistemi kullanan cerrah hasta masasının başında değil. Ama yanında. Hastayı ameliyat masasının yanı başındaki bir konsola oturarak ameliyat ediyor. Hastanın vücudundaki kolları (ameliyat aletleri ve kamera) konsoldan idare ediyor. Ameliyat bölgesini, kendi gözünden çok daha büyük ve net görüyor. Gelişen teknolojiyle ameliyat robotlarına her geçen gün yeni bir özellik ekleniyor.
Mobil iletişim teknolojilerinin gelişmesi, ameliyat robotlarıyla uzaktan ameliyatlara da olanak sağladı. Uzaktan yapılan birkaç ameliyat oldu. Ancak halen deneniyor. Rutinleşmesi için zamana ihtiyaç var.
10 yıl içinde sayıları 20 bini bulur
Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Emre Balık ile dünya çapındaki cerrahlar için bir öğrenme platformu Robotik Cerrahi İşbirliği’ni (RSC) kuran ABD’li cerrah Prof. Dr. Omar Yusef Kudsi Diken’in sorularını yanıtladı.
Kudsi, dünya genelinde yaklaşık 11 bin 500 ameliyat robotunun kullanımda olduğunu söyledi. Çin’in ve başka üreticilerin de katılmasıyla bu sayının 10 yıl içinde ikiye katlanacağını belirten Kudsi, “Ameliyat robotlarının insan gücünü yok edeceğini düşünmüyorum ancak yarı otonom olarak çalışacaklardır” dedi.
Robotik cerrahinin Türkiye’de Avrupa ülkelerinden önce başladığını hatırlatan Kudsi, “Ancak Avrupa ülkeleri Türkiye’den daha çabuk büyüdü. Çünkü devletler destekledi. Örneğin özel sağlık sektörünün bulunmadığı Nordik ülkelerinde tamamen devlet eliyle gelişti. Devletlerin desteklemesinin sebebi hem cerrahi maliyetlerini düşürmek hem de kaliteyi artırmak” diye konuştu.
Tek delikten ameliyat
Balık, robotik cerrahiyle hastayı daha az travmatize ederek daha büyük ve karmaşık ameliyatları gerçekleştirebildiklerini söyledi.
Ayrıca tek bir girişten yapılan ameliyatların yanı sıra vücudun doğal açıklıklarından gerçekleştirilen cerrahilerin de geliştiğini belirtti.
Balık, bazı hastalarda vajen, rektum, ağız veya mesane yoluyla karın içindeki organlara ulaşılabildiğini ifade etti. Bu yöntemler kesi, travma ve kanama gibi komplikasyonları azaltıyor. Hastanın daha hızlı iyileşmesine ve hastaneden daha kısa sürede taburcu olabilmesine olanak tanıyor.
Cerrah için de daha konforlu
Robotik cerrahinin hasta kadar cerrah açısından da avantajları bulunduğunu belirten Balık, sistemlerin daha konforlu bir çalışma ortamı sunduğunu ifade etti.
Balık, üç boyutlu ve büyütülmüş görüntünün, cerrahın dokuları daha ayrıntılı görmesine olanak sağladığını söyledi: “Robotik cerrahi hem cerrah hem de hasta için konforlu. Cerrah bedensel ve mental olarak daha az yoruluyor. Üç boyutlu, aydınlanmış bir görüşü var. Görüntü 16, 20 hatta 30 kata kadar büyütülebiliyor.
Damarları görüntüleyebiliyoruz. Özellikle sinir sistemi cerrahisindeki bağlantılar daha hassas yapılabiliyor.
Robot, giremediğiniz deliklerin hepsine, dar alanlara girebiliyor. Tek delikten en karmaşık ameliyatları yapabiliyoruz. Ufacık bir delikten bütün bağırsağı veya ufacık delikten mideyi çıkarabiliyoruz.
Bazı sistemler izin verirse kesiyor, vermezse kesmiyor. Dikişlerin geçeceği yeri bile navigasyon gibi gösteren modeller var.”
Cerrahi uzmanlığı yetmiyor
Her cerrah robotik cerrahi yapabilir mi? Robotik cerrahi için özel bir eğitimden geçmek gerekiyor. İyi bir anatomi bilgisi ve cerrahi tekniğe hâkimiyetin yanı sıra robotik sisteme özel eğitim alınması gerekiyor. Balık, “Yeni teknolojilerin gelişmesiyle birlikte öğrenme süreci de sürekli değişiyor” dedi.
Farklı robotik cerrahi sistemlerinin kullanım özellikleri değişebiliyor. Fakat eğitim alan cerrahlar, farklı platformlara da uyum sağlayabiliyor.
Robotik cerrahinin yalnızca mekanik bir sistemden ibaret olmaktan çıktığını belirten Balık, yapay zekâ ve farklı öğrenme modellerinin de sisteme entegre edilmeye başlandığını söyledi.
Balık, robotik sistemlerin dokuyu analiz ederek cerraha kesebileceği veya kesemeyeceği konusunda yardımcı olabildiğini, dikişin geçeceği yeri gösteren modellerin de bulunduğunu anlattı.
Ayrıca gelecekte robotik sistemler sayesinde uzaktan cerrahinin önemli bir yer tutabileceğini vurguladı. Çin ve ABD bu konuda çalışmalarını sürdürüyor.
Bazı alanlarda ‘altın standart’
Robotik cerrahinin bazı ameliyatlarda artık ‘altın standart’ olduğunu ifade eden Balık şöyle devam etti: “Özellikle rektum cerrahisinde bu noktaya ulaşıldı. Fıtık cerrahisinde de giderek altın standart haline geldi. Kanser cerrahisinin pek çok alanında da yaygınlaştı.”
Meme cerrahisi, timus bezi ameliyatları ve boğaz tümörlerinde ağız içinden yapılan cerrahilerin robotik sistemlerin sınırlarını zorlayan alanlar arasında olduğunu belirten Balık, tiroid cerrahisinin de ağız yoluyla gerçekleştirilebildiğini söyledi.
Balık, robotik cerrahinin geleceğinin teknolojik gelişmelerle birlikte daha da genişleyeceğini, bugün çok yeni ve sıra dışı görünen uygulamaların zaman içinde cerrahinin standart parçalarından biri haline gelebileceğini anlattı.
Türkiye’de robotik cerrahi yatırımları artıyor
Türkiye’de robotik cerrahinin giderek büyüyen bir alan olduğunu belirten Balık, son bir-iki yılda farklı platformlara yönelik yatırımların arttığını söyledi.
Hem kamu hem özel kuruluşların robotik cerrahi sistemlerine yatırım yaptığını belirten Balık, platformlar arasındaki rekabetin fiyatlarda bir miktar düşüşe de yol açtığını ifade etti.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu geçen ayki ABD ziyareti sırasında ‘da Vinci’ adlı ameliyat robotunu üreten Intuitive Surgical’in üretim tesisini gezdi.
