diyerek insanlığın gözü önünde yapılan zulme karşı onurlu bir mücadele veren, hayatı boyunca Müslüman Boşnakların ülkedeki diğer halklarla eşitliği ile insan hakları ve demokrasi için mücadele eden bilge lider merhum Aliya İzetbegoviç, doğumunun 101'inci yılında saygı, özlem ve hasretle hatırlanıyor.
Müslüman Boşnaklarda dinî ve millî bilinci uyandırmak için çabalayan, yazdığı yazılar yüzünden hapis yatan ve "bağımsız Bosna Hersek'in ilk cumhurbaşkanı" olan İzetbegoviç, 8 Ağustos 1925'te Bosna Hersek'in Bosanski Samac şehrinde, Mustafa ve Haba çiftinin 5 çocuğundan biri olarak dünyaya geldi.Çocukluk yıllarında ailesiyle Saraybosna'ya taşınan ve burada eğitim alan İzetbegoviç, Müslümanlara yönelik ayrımcılığa karşı çıktı ve bu yüzden büyük problemler yaşadı.
Diğer yandan ana hedefi, Sırp olmayan tüm milletleri bölgeden tamamen temizlemek olan milliyetçi Sırpların oluşturduğu ", etkin olduğu bölgelerde Müslüman Boşnakları katletmeye başladı.İnsan hakları konusundaki mücadelesi ve yazdığı eserler dolayısıyla iki kez hapis cezasına çarptırılan İzetbegoviç, 1990'lı yıllarda Sırp ve Hırvat güçlerin Bosna Hersek'i paylaşmak için başlattığı savaşta ülkenin lideri haline geldi.Ülkedeki savaşın ardından kurulan Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti, faşizme galip gelse de dinî ve millî konularda Müslüman Boşnakların sorunlarına çözüm bulamadı.İzetbegoviç'in de aralarında bulunduğu "Genç Müslümanlar"ın bazı üyeleri, yönündeki çalışmaları nedeniyle 1946'da tutuklandı.
Cezaevinden 3 yılın ardından çıkan İzetbegoviç, ilk olarak ziraat fakültesine kaydoldu, 2 yıl sonra hukuk fakültesine geçti ve buradan mezun oldu.
Halida ile 1949'da dünyaevine giren İzetbegoviç'in Leyla, Sabina ve Bakir isimlerinde üç çocuğu oldu.İnsan hakları mücadelesine, Marksist-Leninist görüşlere sahip Josip Broz Tito liderliğindeki Yugoslavya'da devam eden İzetbegoviç, "Preporod", "Takvim" ve "Glasnik" gibi gazete ve mecmualarda kimliğini ifşa etmeden, çocuklarının baş harflerinden oluşannı kullanarak yazılar yazdı. İzetbegoviç, 1970'te yayımlanan eseriyle İslâm dünyasının içinde bulunduğu duruma dikkati çekti.
Yazdığı eseri yayımlanmadan hemen önce 1983'te beraberindeki 12 Müslüman aydınla tutuklanan İzetbegoviç, olarak adlandırılan davada yer aldı.
Hapiste bulunduğu sırada yazmaya devam eden İzetbegoviç, eserini kaleme aldı.İzetbegoviç, 1988'de afla serbest kaldıktan sonra 1990'da kurulan ve bugün de Bosna Hersek'teki Boşnakların en büyük partisi konumundaki Demokratik Eylem Partisi'nin (SDA) ilk genel başkanı seçildi.
Yugoslavya'nın, 1990'ların başında dağılmaya başlamasının ardından provokatif eylemleri sonucu 1991'de Slovenya'da, kısa zaman sonra ise Hırvatistan'da çatışmalar başladı ve bu çatışmalar, 1991'de Bosna Hersek'e de sıçradı.
Bosna Hersek'te bağımsızlık meselesi Yugoslavya'nın dağılma sürecine girmesiyle gündeme gelirken, daha sonra Bosna'daki savaştaki suçları nedeniyle müebbet hapse mahkûm edilecek Bosnalı Sırp siyasetçi Radovan Karadzic, bağımsızlık fikrine karşı çıkarak savundu.
JNA ve silahlandırdığı paramiliter Sırp gruplar, referandumun ardından ülkenin farklı şehirlerinde saldırılara başlarken İzetbegoviç, tüm Bosnalıları bu saldırılara karşı koymaya çağırdı.
Kuzeyde ve doğuda Sırplara karşı savaşan ülkenin bağımsızlığını savunanlar, güneyde ve batıda ise Hırvatlarla çetin bir mücadele içine girdi.
Sırp güçlerince 3,5 yıl kuşatma altında tutulan başkent Saraybosna'nın yanı sıra Prijedor, Bijelina, Zvornik, Visegrad, Srebrenitsa ve Foça gibi birçok şehirde büyük katliamlar, soykırımlar yaşandı.İzetbegoviç, 2000'de sağlık sorunları nedeniyle Devlet Başkanlığı Konseyi'ndeki görevinden istifa ederken partisinin 2001'deki kongresinde de genel başkanlığa aday olmayacağını açıkladı.
Bosna Hersek halkına, uluslararası arenada tanınan, bağımsız ve egemen bir devlet bırakan İzetbegoviç, sağlık sorunları sebebiyle bulunduğu hastaneden katıldığı canlı yayında şu ifadeleri kullandı:İzetbegoviç'in 19 Ekim 2003'te vefatından önce son görüştüğü devlet adamı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan oldu.
Cenazesine farklı ülkelerden 150 binden fazla kişinin katıldığı Boşnak lider, Saraybosna'daki 'ne defnedildi.
Bilge kişiliğiyle de tanınan İzetbegoviç, ardında gibi eserler bıraktı.
