Ailede kanser görülmesi, kişisel riski artırabilir ancak her aile öyküsü kalıtsal kanser anlamına gelmez.
Kanserin türü, akrabalık derecesi, tanı yaşı ve ailede kaç kişide görüldüğü gibi faktörler, riskin değerlendirilmesinde önemlidir.
Ailede Kanser Olması Büyük Bir Risk Mi?
Ailede bir kişide kanser görülmesi, sizin de kanser olacağınız anlamına gelmez.
Aile öyküsü bazı kanserlerde kişisel riski artırabilir; ancak riskin büyüklüğü kanserin türüne, hangi akrabada görüldüğüne, tanı yaşına ve ailede benzer kanserlerin ne sıklıkta tekrarlandığına göre değişir.
Kanserlerin büyük çoğunluğu doğrudan anne veya babadan geçen tek bir zararlı gen değişikliğinden kaynaklanmaz.
National Cancer Institute'a göre, tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 5–10'unun kalıtsal zararlı gen değişiklikleriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Bu nedenle, “ailemde kanser var, benim de olma ihtimalim çok yüksek” şeklinde genel bir çıkarım yapmak doğru değildir.
Aile Sağlık Geçmişinin Önemi Nedir?
Aile sağlık geçmişi, kişinin ortalama toplum riskinden farklı bir grupta olup olmadığını anlamaya yardımcı olabilir.
Aile bireyleri yalnızca genleri değil; sigara kullanımı, beslenme alışkanlıkları, çevresel maruziyetler gibi bazı ortak risk faktörlerini de paylaşabilir.
Bazı ailelerde ise BRCA1, BRCA2, APC veya DNA onarımında görev alan Lynch sendromuyla ilişkili genlerdeki kalıtsal değişiklikler gibi belirli genetik özellikler kanser yatkınlığını artırabilir.
Bir ailede birkaç kanser vakasının bulunması mutlaka kalıtsal kanser sendromu olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, kanserin kimde ve kaç yaşında görüldüğüdür.
Aile öyküsü değerlendirilirken yalnızca “ailemde kanser var” bilgisi yeterli değildir; hangi kanserin kimde görüldüğü ve kişinin kaç yaşında tanı aldığı daha değerlidir.
Birinci Derece Akrabalarda Kanser Varlığı Risk Artırır mı?
Birinci derece akrabalarda kanser varsa risk kesin olarak iki kat mı?
Hayır. “Birinci derece akrabada kanser varsa risk iki katına çıkar” şeklinde bütün kanserler için geçerli tek bir kural yoktur.
Aile öyküsünün etkisi kanser türüne göre değişir.
Meme, yumurtalık, prostat, pankreas ve kolorektal kanser gibi bazı kanserlerde aile geçmişi risk değerlendirmesinde özellikle önem taşırken, her kanser için aynı risk oranı kullanılamaz.
Ayrıca, bir akrabanın ileri yaşta sık görülen bir kansere yakalanması ile aynı kanserin birkaç aile üyesinde genç yaşlarda ortaya çıkması aynı risk profili değildir.
Kalıtsal kanser yatkınlığına yol açabilen gen değişiklikleri yalnızca anne tarafından geçmez; baba tarafından gelen aile öyküsü de risk değerlendirmesine dahil edilmelidir.
Genetik Test Yaptırmak Gerekli Mi?
Genetik test herkese gerekli mi?
Hayır.
Ailesinde kanser bulunan herkesin doğrudan genetik test yaptırması önerilmez.
Genetik testten önce aile öyküsünün değerlendirilmesi ve gerektiğinde genetik danışmanlık alınması daha doğru bir yaklaşımdır.
Hangi genlerin araştırılacağı, testin gerçekten gerekli olup olmadığı ve çıkan sonucun nasıl yorumlanacağı kişinin aile öyküsüne göre değişebilir.
Ailede kalıtsal kanserden şüpheleniliyorsa ve mümkünse genetik incelemeye önce kanser tanısı almış aile bireyinden başlanması daha bilgilendirici olabilir.
Hasta akrabada belirli bir patojenik gen değişikliği saptanırsa diğer aile üyeleri daha hedefli biçimde değerlendirilebilir.
Ailede Kanser Varsa Ne Yapmak Gerekir?
Ailede kanser varsa ilk adım, mümkün olduğunca doğru bir aile sağlık öyküsü oluşturmaktır.
Kanserin hangi organda başladığı, bir kişide birden fazla primer kanser bulunup bulunmadığı ve varsa genetik test sonucunun ne olduğu gibi bilgiler, hekimin kişinin standart kanser tarama programına devam edip etmeyeceğine, bazı taramaların daha erken veya farklı sıklıkta yapılmasının gerekip gerekmediğine ya da genetik danışmanlığın uygun olup olmadığına karar vermesine yardımcı olabilir.
Tek bir aile bireyinde, özellikle toplumda sık görülen bir kanserin ileri yaşta ortaya çıkması tek başına kalıtsal kanser sendromunu göstermez.
Ancak, aynı veya ilişkili kanserlerin birden fazla akrabada ortaya çıkması, genç yaşta tanı, bir kişide birden fazla primer kanser veya bilinen kalıtsal bir gen değişikliği daha ayrıntılı değerlendirmeyi gerektirebilir.
