Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin, Macar Devrimi’nin 70’inci yıl dönümü dolayısıyla düzenlenecek etkinliklere katılmak üzere gelecek hafta Budapeşte’yi ziyaret etmesi bekleniyor.
Zelenskiy’nin genelkurmay başkan yardımcısı İhor Jovkva, Euronews’e verdiği özel röportajda daveti doğruladı. Henüz kesinleşmeyen ziyaret, Kiev ile Budapeşte arasında yıllardır süren ve Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne (AB) üyelik sürecini defalarca sekteye uğratan diplomatik anlaşmazlıkların ardından ilişkileri yeniden tesis etme çabalarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşebilir.
Zelenskiy’nin Macaristan‘ın başkentine davet edilip edilmediği sorusunu yanıtlayan Jovkva, “Bir davet aldık. 23 Ekim’de Macar Devrimi’nin 70’inci yıl dönümünü anmak üzere bir etkinlik düzenlenecek,” dedi.
Jovkva, “Ukrayna Cumhurbaşkanı etkinliğe katılmak üzere bir davet aldı. Göreceğiz,” ifadelerini kullandı.
Davet, Zelenskiy ile Macaristan Başbakanı Péter Magyar’ın, görüşmenin zamanlaması ve yeri konusunda aylar süren temasların ardından cuma sabahı Brüksel‘deki AB zirvesi marjında ilk resmi ikili görüşmelerini gerçekleştirmeye hazırlandığı bir dönemde geldi.
Kiev yönetimi, görüşmeyi son dönemde oluşan diplomatik yakınlaşmayı iki komşu ülke arasında somut ilerlemeye dönüştürmek için bir fırsat olarak görüyor.
Jovkva, Euronews’e yaptığı açıklamada beklentilerinin son derece olumlu olduğunu belirterek Macaristan’ın Ukrayna’nın AB’ye katılım müzakerelerinde ilerleme kaydetmesine verdiği destek için Budapeşte’ye teşekkür ettiklerini söyledi.
Diplomatik yakınlaşma, Ukrayna’nın bu haftanın başında ulusal azınlıkların eğitim haklarını güçlendiren bir yasayı kabul etmesiyle önemli bir ivme kazandı. Söz konusu düzenleme, Ukrayna’nın batısındaki Transkarpatya bölgesinde yaşayan etnik Macar azınlığın hakları konusunda Budapeşte ile Kiev arasında uzun süredir devam eden gerilimin başlıca nedenlerinden birini ele alıyor.
Eski Başbakan Viktor Orbán döneminde bu anlaşmazlık, Ukrayna’nın AB’ye katılım sürecinin önündeki başlıca engellerden biri haline gelmiş, Budapeşte müzakerelerde ilerlemeyi engellemek için veto yetkisini kullanmıştı.
Magyar hükümeti daha yapıcı bir yaklaşım benimserken, üyelik sürecinde yeni adımlar atılabilmesi için Kiev’in azınlık haklarına ilişkin taahhütlerini yerine getirmesi gerektiğinde ısrar etmeyi sürdürüyor.
Ukrayna Parlamentosu pazartesi günü yeni yasayı kabul etti. Zelenskiy de düzenlemeyi daha sonra imzalayarak yasalaştırdı. Ertesi gün Macaristan’ın itirazlarını geri çekmesi üzerine AB, Ukrayna ile iki yeni katılım başlığında daha müzakereleri başlattı. Böylece altı başlıktan dördünde müzakereler açılmış oldu.
Jovkva, “Dört başlığı açtık, geriye iki başlık kaldı. Macaristan’ın tutumunun şimdiye kadar olduğu gibi yapıcı olmaya devam edeceğinden eminiz,” dedi.
Brüksel’deki görüşmenin ana gündem maddelerinden birinin Avrupa ile bütünleşme süreci olacağını belirten Jovkva, Kiev’in ikili ilişkileri AB üyeliği gibi siyasi açıdan hassas bir konunun ötesine taşımak istediğini vurguladı.
Jovkva, “Artık oturup konuşmanın zamanı geldi,” ifadelerini kullandı.
Kiev yönetimi, daha önce Transkarpatya bölgesinde, önemli bir etnik Macar nüfusuna sahip Berehove kentinde yapılması gündeme gelen görüşmenin ardından Magyar’ı Ukrayna’nın başkentinde ağırlamaya da açık olduğunu bildirdi.
Jovkva, “Magyar, Kiev’de her zaman memnuniyetle karşılanan bir misafir olmuştur. Ukrayna’nın başkentinde böyle bir görüşmeyi elbette memnuniyetle karşılarız,” dedi ve Ukrayna’daki başka yerlerin de olası görüşme mekânları arasında bulunduğunu ekledi.
Magyar, perşembe günü Brüksel’de yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın azınlıkların eğitim haklarına ilişkin yasasını tarihî bir atılım olarak nitelendirdi ve bunun ikili ilişkileri yeni bir zemine taşıma fırsatı sunduğunu söyledi. Magyar ayrıca sonbaharın ilerleyen dönemlerinde Berehove’de bir görüşme daha yapılabileceğini dile getirdi.
Zelenskiy’nin 23 Ekim’de Budapeşte’ye yapacağı olası ziyaret, tarihî açıdan da önem taşıyor. Ziyaret, Macaristan’ın 1956 yılında Sovyet yönetimine karşı başlattığı ve Sovyet güçleri tarafından bastırılan ayaklanmanın 70’inci yıl dönümüne denk geliyor.
Zelenskiy’nin anma etkinliklerine katılması, iki komşu ülkenin ilişkileri yeniden inşa etme konusundaki kararlılıklarını sembolik olarak ortaya koymaları için bir fırsat sunabilir.
Euronews, konuya ilişkin görüş almak üzere Macaristan hükümetiyle iletişime geçti.
Macron ve Costa’nın anma törenine katılması bekleniyor
Gelecek hafta düzenlenecek anma törenine diğer Avrupalı liderlerin de katılması bekleniyor. Magyar’ın açıklamasına göre Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron katılımını doğrularken, AB Konseyi Başkanı António Costa’nın da törene katılması bekleniyor. Costa’nın sözcüsü de bu yönde açıklamada bulundu.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola da törene davet edildi ancak katılımları henüz kesinleşmedi.
23 Ekim 1956’da Macar öğrenciler, Sovyet işgalini protesto etmek amacıyla sokaklara dökülmüştü. Kısa sürede halk ayaklanmasına dönüşen gösteriler, daha sonra Kızıl Ordu tarafından bastırılmıştı. Zelenskiy’nin olası ziyareti, Ukrayna’nın Rusya’nın geniş çaplı işgaline karşı verdiği mücadeleyle de tarihsel paralellikler kurulmasına yol açabilir.
Anma töreni, Avrupalı liderlere Viktor Orbán’ı iktidardan uzaklaştıran ve selefi döneminde yıllarca süren gerilimin ardından Macaristan’ın AB ile ilişkilerini iyileştirmek için adımlar atan Magyar’a desteklerini gösterme fırsatı da sunabilir.
