Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 23 Ekim’de açıkladığı verilere göre, 2026 yılında meyve, içecek ve baharat bitkileri üretiminin yüzde 60,8 artarak 31,5 milyon tona ulaşması bekleniyor. Ancak aynı dönemde sebze üretiminde gerileme öngörülüyor. En dikkat çekici düşüş ise hemen her evin mutfağına giren kuru soğanda yaşanacak.
TÜİK’in tahminlerine göre en büyük sıçrama kirazda yaşanacak. Geçen yıl yaklaşık 213 bin ton olan üretimin 831 bin tona ulaşması bekleniyor. Şeftali ve nektarinde üretimin iki katını aşacağı öngörülürken elmanın 2,29 milyon tondan 4,51 milyon tona yükselmesi bekleniyor. Üzümde yüzde 60,5, portakalda yüzde 76,4, limonda yüzde 65 ve mandalinada yüzde 36 artış tahmin ediliyor.
Meyvede açıklanan yüksek artış oranları fiyatların aynı ölçüde düşeceği anlamına gelmiyor. Çünkü ürünün dalından koparılıp pazara ulaşmasına kadar toplama, işçilik, taşıma, depolama ve satış giderleri devreye giriyor. Üstelik geçen yıl yaşanan zirai don nedeniyle üretim ciddi biçimde gerilemişti. Bu yılki büyük artışın önemli nedenlerinden biri de üretimin düşük seviyeden yeniden yükselmesi.
Meyvedeki bolluk beklentisinin tersine, toplam sebze üretiminin yüzde 0,8 azalarak 33 milyon tona gerilemesi bekleniyor. En sert düşüş ise kuru soğanda. Geçen yıl 2,89 milyon ton olan üretimin yaklaşık 2 milyon tona inmesi öngörülüyor. Kıvırcık marulda yüzde 13, taze soğanda yüzde 12,6 ve sakız kabakta yüzde 5,2 azalma tahmin edilirken salatalık, havuç, lahana ve karnabaharda artış bekleniyor.
Öte yandan TÜİK’in eylül ayı verilerine göre gıda ve alkolsüz içeceklerin fiyatı geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 27,62 arttı. Ulaştırmadaki yıllık artış ise yüzde 35,10 oldu. Bu rakamlar, gıda fiyatlarında yalnızca üretim miktarının değil, taşıma ve diğer giderlerin de önem taşıdığını gösteriyor. Diğer yandan buğday üretiminin yüzde 37,9 artarak 24,8 milyon tona, arpanın ise yüzde 66,7 yükselişle 10 milyon tona ulaşması bekleniyor. Kırmızı mercimek ve nohutta da artış tahmin edilirken kuru fasulyede yüzde 17,3, patateste yüzde 3,1 ve mısırda yüzde 4,7 düşüş öngörülüyor.
TÜİK’in açıkladığı rakamlar kesinleşmiş hasat sonuçları değil, 2026 yılının ikinci üretim tahminleri. Mevcut tablo meyvede güçlü bir toparlanmaya, bazı temel mutfak ürünlerinde ise üretim kaybına işaret ediyor. Üretici açısından daha fazla ürünün ne kadar kazanç getireceği, tüketici açısından ise bolluğun fiyatlara yansıyıp yansımayacağı önem taşıyor. Gıda ve tarım uzmanı yazar Gürkan Akgüneş ise ortaya çıkan verileri değerlendirirken şu noktalara dikkat çekiyor: “Meyvede üretimin artması sevindirici ancak bu, fiyatların aynı oranda düşeceği anlamına gelmiyor. Geçen yıl zirai don nedeniyle büyük kayıplar yaşandı. Şimdi üretim yeniden toparlanıyor. Asıl mesele, tarladaki bolluğun vatandaşın sofrasına ne ölçüde yansıyacağı. Çünkü üretim kadar nakliye, depolama ve aracılık maliyetleri de fiyatları belirliyor.”
