Rusya‘da veba araştırmaları yapan bir laboratuvarda görevli 28 yaşındaki bir kadının hayatını kaybetmesi, hastalığının nedenine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre kadın cuma günü yaşamını yitirirken ölüm nedeni henüz kesin olarak açıklanmadı. Rus bir yetkili, kadının nedeninin belirlenemediği bir zatürre nedeniyle hayatını kaybettiğini söyledi ve ölümü ile Sibirya ve Uzak Doğu Veba Araştırma Enstitüsü’ndeki işi arasında bağlantı kurmadı.
Şüpheli akciğer vebası nedeniyle yaşanan ölüm vakası
Ancak ABD Dışişleri Bakanlığı, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile koordinasyon halinde, Sibirya’nın güneydoğusundaki İrkutsk bölgesinde şüpheli akciğer vebası nedeniyle yaşanan ölüm vakasına ilişkin haberleri takip ettiğini açıkladı.
Veba nedir?
Veba, Yersinia pestis adlı bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur. 14. yüzyılda “Kara Ölüm” olarak bilinen veba, antibiyotiklerin keşfinden önce yüzyıllar boyunca dünyanın farklı bölgelerinde büyük salgınlara yol açtı. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre hastalık üç ana biçimde görülüyor: hıyarcıklı veba, akciğer vebası ve septisemik veba. Üçünün de nedeni Yersinia pestis bakterisi olsa da vücudun farklı bölgelerini etkiliyor. En yaygın türün hıyarcıklı veba olduğunu belirten Morici’ye göre hastalık çoğunlukla enfekte pirelerin ısırması veya enfekte kemirgenlerle doğrudan temas yoluyla bulaşıyor. Bu durumda lenf bezlerinde ağrılı ve şişlikler meydana geliyor. Hastalık genellikle insandan insana bulaşmıyor. Ancak tedavi edilmediğinde bakteriler akciğerlere ulaşarak akciğer vebasına dönüşebiliyor. Bu tür, solunum yoluyla yayılan damlacıklar aracılığıyla insandan insana bulaşabiliyor. Septisemik veba ise bakterilerin kana karışıp çoğalması ve vücuda yayılmasıyla ortaya çıkıyor.
Olayla ilgili soruşturma ve incelemeler sürerken, akciğer vebasının ne olduğu, nasıl yayıldığı ve ne kadar tehlikeli olduğu yeniden gündeme geldi.
Akciğer vebası nasıl yayılıyor?
Akciğer vebası, enfekte bir insanın veya hayvanın öksürmesi ya da hapşırması sırasında havaya yayılan solunum damlacıklarıyla bulaşabiliyor. Northern Arizona Üniversitesi Patojen ve Mikrobiyom Enstitüsü Direktörü Dr. Dave Wagner, bu damlacıkların çok uzağa gitmediğini ve genellikle yaklaşık 90 santimetre ile 1,8 metre arasında bir mesafeye ulaştıktan sonra hızla yere düştüğünü söyledi. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre akciğer vebası, hastalığın en nadir görülen türü. Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi’nden enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dr. William Schaffner ise en büyük riskin yakın temas halinde bulunan kişilerde olduğunu belirtti. Schaffner, akciğer vebasının “bir odanın karşısından yayılan” bir hastalık olmadığını, daha çok yüz yüze temasla bulaştığını söyledi.
Morici, “Çoğu insanın akciğer vebasına yakalanması son derece düşük bir ihtimal” dedi. Örneğin Kovid-19’un havada çok daha kolay yayıldığını ve 1,8 metreden daha uzak mesafelere ulaşabildiğini belirten Morici, akciğer vebasının Kovid-19 pandemisine hiç benzemediğini vurguladı.
Veba ne kadar ölümcül?
Akciğer vebası, hastalığın en nadir türü olmasına rağmen aynı zamanda en ölümcül biçimi olarak biliniyor. Morici, “Çok hızlı öldürebildiği için en korkutucu olan tür bu” dedi.
Veba hastalığının belirtileri nelerdir?
Wagner’a göre hastalık olağanüstü hızlı ilerliyor. Belirtiler genellikle enfeksiyondan sonraki 1-2 gün içinde ortaya çıkıyor. Ölümcül komplikasyonların önüne geçebilmek için hastaların belirtiler başladıktan sonraki 48 saat içinde tedavi edilmesi gerekiyor. Belirtiler arasında nefes darlığı, öksürük ve kanlı balgam bulunabiliyor. Morici, hastalığın solunum sistemine çok hızlı saldırması nedeniyle halk sağlığı uzmanlarının akciğer vebasını biyolojik saldırı açısından en olası adaylardan biri olarak değerlendirdiğini söyledi.
Veba nasıl tedavi ediliyor?
Veba, akciğer vebası da dahil olmak üzere antibiyotiklerle etkili şekilde tedavi edilebiliyor. Wagner, “Bugün büyük veba salgınlarının yaşanmamasının nedeni bu” dedi. Schaffner ise veba bakterisinin antibiyotiklere direnç kazanacak şekilde evrim geçirdiğine dair herhangi bir kanıt bulunmadığını söyledi.
